ปลาตูหนา

ปลาตูหนา

ตระกูลปลาตูหนา (อังกฤษ: True eel, Freshwater eel) เป็นตระกูลของปลาในชั้นปลากระดูกแข็งวงศ์หนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Anguillidae (/แอน-กิล-ลิ-ดี้/) โดยมาจากภาษาลาตินว่า “Ae” คือ ปลาไหล ซึ่งปลาตระกูลนี้ชอบถูกเรียกรวมกันว่า ปลาตูหนา มีทั้งหมด 1 สกุลหมายถึงAnguilla รวมทั้งมีทั้งสิ้น 15 ประเภท2

 

กระจายทั่วชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติกและแปซิฟิกจนถึงประเทศออสเตรเลีย พบในประเทศไทยประมาณ 3–4 ชนิด

 

ปลาตระกูลนี้มีฟันคม ปากกว้าง เขี้ยวเล็กละเอียดบนขากรรไกรเป็นร้อยๆซี่ จมูกมีรูเล็กๆเหมือนหลอด 2 ข้าง ใช้สำหรับดมกลิ่นเพื่อนำทางและหาอาหาร ซึ่งปลาตูหนามีประสิทธิภาพในการดมกลิ่นได้ดีกว่าปลาฉลามเสียอีก3 ครีบอกเป็นรูปกลมรี ครีบหลังยาวติดต่อกับครีบหางที่มนและครีบก้นที่ยาว ลำตัวดูภายนอกเหมือนไม่มีเกล็ด มีเมือกลื่นปกคลุมตลอดตัว แต่แท้จริงมีเกล็ดขนาดเล็กมากเรียงซ้อนฝังอยู่ใต้ผิวหนัง โดยไม่มีเส้นข้างลำตัว เลือดและน้ำเหลืองของปลาตูหนามีพิษ ซึ่งอาจฆ่าสุนัขให้ตายได้ 3

 

เป็นปลานักล่า สามารถจับกุ้ง, ปู หรือสัตว์เปลือกแข็ง รวมทั้งปลาต่างๆกิน มักอาศัยในแหล่งน้ำใส มีตอไม้, โพรงไม้ หรือซอกหินอยู่มาก อาจขุดรูอยู่ก็ได้ นอกจากบริเวณปากแม่น้ำแล้ว ยังเคยพบไกลถึงลำธารน้ำตกบนภูเขาอีกด้วย2

 

เป็นปลาที่มีวงจรชีวิตแบบ ปลาสองน้ำ คือออกไปออกไข่ในสมุทรลึก ปลาวัยอ่อนก็เลยย้ายถิ่นกลับมาเลี้ยงตัวที่ริมฝั่งหรือป่าชายเลนก่อนเข้ามาเติบโตในน้ำจืดที่ไกลจากสมุทรนับร้อยๆกิโล ลูกปลามีตัวใส เรียวยาวดูคล้ายวุ้นเส้น โดยปกติแล้วเป็นปลาที่มีนิสัยรักสงบ แต่จะดุร้ายมากเมื่อถูกจับได้4 มีรายงานว่าปลาบางตัวมีอายุมากได้ถึง 105 ปี รวมทั้งอาจยาวได้ถึง 8 ฟุต ในทะเลสาบน้ำจืดที่นิวซีแลนด์พบบางตัวมีน้ำหนักมากกว่า 100 ปอนด์3

 

เป็นปลาที่มีรสชาติดี อร่อย มีราคาแพง บางชนิดก็เลยถูกเอามาเพาะเลี้ยงเป็นปลาเศรษฐกิจที่มีชื่อ อย่างเช่น ปลาตูหนาประเทศญี่ปุ่น หรือปลาไหลประเทศญี่ปุ่น (A. japonica) ซึ่งได้มีการเลี้ยงกันที่ประเทศญี่ปุ่นและประเทศเกาหลีใต้ แต่ว่าต้องรวบรวมลูกปลาจากธรรมชาติ ซึ่งเคยมีการนำเข้ามาเลี้ยงในประเทศไทยระยะหนึ่ง ปลาตูหนาชนิดนี้ได้ถูกปรุงเป็นอาหารญี่ปุ่นที่มีชื่อคือ ข้าวหน้าปลาไหล (ประเทศญี่ปุ่น: 蒲焼 โรมาจิ: kabayaki ทับศัพท์: คะบะยะกิ) ซึ่งชาวญี่ปุ่นได้รับประทานกันมาอย่างเป็นเวลายาวนานกว่า 5,000 ปีแล้ว

 

การจำแนก

ภาพแสดงวงจรชีวิตของปลาในวงศ์ปลาตูหนา

 

Anguilla anguilla (Linnaeus, 1758) (ปลาตูหนายุโรป)

Anguilla australis Richardson, 1841 (ปลาตูหนาตาโต)–พบในประเทศไทย

Anguilla australis australis Richardson, 1841

Anguilla australis schmidti Phillipps, 1925

Anguilla bengalensis (Gray, 1831) (ปลาสะแงะ)–พบในประเทศไทย

Anguilla bengalensis bengalensis (Gray, 1831)

Anguilla bengalensis labiata (Peters, 1852)

Anguilla bicolor McClelland, 1844 (ปลาตูหนา)–พบในประเทศไทย

Anguilla bicolor bicolor McClelland, 1844

Anguilla bicolor pacifica Schmidt, 1928

Anguilla borneensis Popta, 1924 (ปลาตูหนาบอร์เนียว)

Anguilla breviceps Chu & Jin, 1984

Anguilla celebesensis Kaup, 1856 (ปลาตูหนาครีบยาวเซเลเบส)

Anguilla dieffenbachii Gray, 1842 (ปลาตูหนาครีบยาวนิวซีแลนด์)

Anguilla interioris Whitley, 1938 (ปลาตูหนาครีบยาวที่ราบสูง)

Anguilla japonica Temminck & Schlegel, 1847 (ปลาไหลญี่ปุ่น)

Anguilla luzonensis Watanabe, Aoyama & Tsukamoto, 2009 (ปลาตูหนาด่างดำฟิลิปปิน)

Anguilla marmorata Quoy & Gaimard, 1824 (ปลาตูหนาแม่น้ำโขง)–พบในประเทศไทย

Anguilla megastoma Kaup, 1856 (ปลาตูหนาครีบยาวโพลินิเซีย)

Anguilla mossambica (Peters, 1852) (ปลาตูหนาครีบยาวแอฟริกา)

Anguilla nebulosa McClelland, 1844 (ปลาตูหนาด่างดำ)

Anguilla obscura Günther, 1872 (ปลาตูหนาครีบสั้นแปซิฟิก)

Anguilla reinhardtii Steindachner, 1867 (ปลาตูหนาครีบยาวแต้ม)

Anguilla rostrata (Lesueur, 1817) (ปลาตูหนาอเมริกา)